Każde urządzenie użytkowane przez człowieka wymaga wykonywania okresowych przeglądów. Ten obowiązek nie omija także wszelkiego typu dźwigów osobowych klasyfikowanych jako Urządzenia Transportu Bliskiego, czyli UTB. Od dobrego działania takiej windy zależy bezpieczeństwo jego użytkowników. W porę wykryta usterka może ocalić komuś zdrowie, a nawet życie. Można zapobiec wymadkowi, dlatego warto dbać o systematyczne wykonywanie przeglądów. Windy osobowe jako urządzenia transportu bliskiego muszą być poddawane badaniom okresowym, eksploatacyjnym, ale także w miarę potrzeb powypadkowym lub poawaryjnym. Jeśli chodzi o tego typu urządzenia przeprowadzanie okresowych przeglądów regulują przepisy prawa, a dokładniej mówiąc rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego. Również Urząd Dozoru Technicznego sporządził wytyczne, które zobowiązują właścicieli wind osobowych do wykonywania regularnych badań technicznych. 

Bezpieczeństwo dźwigów UTB – regulacje prawne

Ocenia się, że w naszym kraju znajduje się około 100 tysięcy dźwigów osobowych. Część z nich zostały zamontowane już po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, przez co są zgodne z najnowszymi przepisami bezpieczeństwa. Jednakże mimo wszystko około połowa ich nie spełnia podstawowych regulacji bezpieczeństwa. Najistotniejszym kłopotem są wieżowce wzniesione w latach 70, gdyż ich stan techniczny wymaga wielu napraw, a dźwigi osobowe nie są priorytetem. Właściciele tych budynków nie są chętni do wymiany dźwigów, a swoje racje argumentują tym, że przecież działają one bezproblemowo od dawna. Z pewnością nie jest to odpowiedzialne działanie jeśli chodzi o zdrowie i życie mieszkańców. Stając naprzeciw temu zagadnieniu Minister Przedsiębiorczości i Technologii zmienił rozporządzenie w sprawie eksploatacji urządzeń podlegającym przepisom dozoru technicznego. Nałożono obowiązek robienia przeglądów technicznych aby ocenić stan funkcjonowania dźwigu. 

Dlaczego dźwigi jako urządzenia transportu bliskiego muszą posiadać resurs?

Zgodnie z definicją resurs jest okresem zdolności użytkowej, czyli inaczej mówiąc jest to obowiązkowy przegląd specjalny dźwigu, który ma określoną ważność. Po upływie wyznaczonego terminu należy ponownie zlecić sporządzenie oceny stanu technicznego. Jeśli chodzi o dźwigi, to parametrami branymi pod uwagę są intensywność eksploatowania, a także obciążenie jest poddawane urządzenie. Trzeba pamiętać, że resurs jest przeglądem specjalnym ,który powinien być przeprowadzony przez odpowiedniego eksperta. Ważną kwestią jest także to, że taki dźwig porusza się w szybie, który też musi być regularnie kontrolowany. Dlatego osoba, która będzie przeprowadzała resurs UTB musi posiadać stosowne uprawnienia budowlane. Przegląd specjalny wind może być wykonywany przez przedstawiciela producenta, ale bezwzględnie musi on dysponować określonymi uprawnieniami. 

Jaki jest zakres przeglądu specjalnego UTB?

To jak powinien wyglądać przegląd specjalny Urządzeń Transportu Bezpośredniego zawiera instrukcja producenta. Bywa, że w instrukcji nie ma takich danych, wówczas należy kierować się odpowiednimi normami, specyfikacjami technicznymi, a także obecną wiedzą techniczną. Istotne jest aby taki przegląd specjalny obejmował swoim zakresem najważniejsze podzespoły, które mają wpływają na bezpieczne korzystanie z windy. O jakie dokładnie części chodzi? Są to przede wszystkim:

  • cała konstrukcja nośna, czyli dokładniej mówiąc jest to szyb, rama kabiny, rama wciągarki, ale również prowadnice,
  • mechanizm napędowy na który składają się liny, mocowania lin, oraz wciągarka,
  • układ elektryczny – instalacja w szybie, aparatura odpowiadająca za sterowanie urządzeniem,
  • układ hydrauliczny czyli przewody, siłowniki, a także agregat hydrauliczny
  • sterujące bezpieczną pracą dźwigu czyli np. system alarmowy.

Taki przegląd specjalny dźwigów UTB powinien być zakończony sporządzeniem odpowiedniego sprawozdania, w którym zawarty jest wynik przeglądu, dane osób odpowiedzialnych, termin kolejnego przeglądu, oraz kryteria oceny. 

Najważniejsza jest profilaktyka

Jak w przypadku wielu urządzeń, tak również jeśli chodzi o dźwigi UTB bardzo ważna jest profilaktyka. Wiele usterek można wcześniej wykryć i naprawić, co zdecydowanie poprawi bezpieczeństwo takich urządzeń. Niestety, w przypadku wind z lat 70 problem jest poważniejszy, ponieważ takie pobieżne przeglądy mogą być niewystarczające i nie znajdą wszystkich awarii. Urząd Bezpieczeństwa Technicznego monitoruje stan techniczny w miarę możliwości usuwając występujące usterki i wymieniając zużyte elementy. Niestety, jeśli chodzi o aparaturę sterową sytuacja może być znacznie trudniejsza. Zbudowana jest ona z podzespołów, których sprawność działania po 40 latach jest zdecydowanie ograniczona. Jedynym rozwiązaniem często jest wymiana jej, co zapobiegnie niebezpiecznym wypadkom. 

Możliwe zagrożenia starych dźwigów  

Postęp techniczny jest bardzo duży, także jeśli chodzi o dźwigi osobowe. Stare urządzenia znajdujące się w wieżowcach nie posiadają pewnych zabezpieczeń, które znajdują się w tych nowocześniejszych modelach. Należy pamiętać, że te starsze modele nie posiadają drzwi kabinowych. Co więcej taki dźwig nie ma zabezpieczeń przed nadmierną jazdą do góry, oraz właściwych zabezpieczeń przed niekontrolowanymi ruchami kabiny. Co istotne nie ma tu także łączności głosowej z serwisem, a także drzwi przystankowe nie mają kontroli zaryglowania. Są to niedociągnięcia których nie da się zupełnie zlikwidować.

Jedynym wyjściem jest wymiana całego urządzenia, ale jest to wyjątkowo droga inwestycja. Ważnym ubytkiem jest również niewielka dokładność jeśli chodzi o stawanie na przystankach. Zazwyczaj taka kabina niedokładnie trafia w poziom piętra i tworzy się stopień, który bywa kłopotliwy do pokonania szczególnie dla osób na wózkach inwalidzkich i starszych. Dźwigi z lat 70 mogą być co jakiś czas reperowane, a wadliwe części wymieniane, ale należy pamiętać, że raczej nie będą one działały tak jak nowe. Dlatego niezbędne jest regularne robienie przeglądów technicznych oraz stały kontakt z serwisem. Trzeba wówczas bezdyskusyjnie stosować się do zaleceń wydanych przez ekspertów. Oczywiście wraz z upływem czasu tego typu problem będzie narastał, więc w dłuższej perspektywie niezbędna będzie wymiana całego urządzenia.